Ngày viết : 25 – 11 – 2011

                  Ngày báo cáo : 1 – 12 – 2011

                  Người thực hiện : Tập thể Tổ Hai

Phần 1 : Giáo dục bảo vệ môi trường trong trường tiểu học

 1. Khái niệm về môi trường

          Có nhiều quan niệm về môi trường :

 - Môi trường là một tập hợp bao gồm tất cả các yếu tố xung quanh sinh vật, có tác động trực tiếp, gián tiếp, tác động qua lại tới sự tồn tại và phát triển của sinh vật.

 - Môi trường là tập hợp các điều kiện bên ngoài mà sinh vật tồn tại trong đó.

 - Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo bao quanh con người, có ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và sinh vật ( Điều 3, Luật Bảo vệ môi trường 2005).

 - Môi trường sống của con người bao gồm tất cả các yếu tố tự nhiên và xã hội. Các yếu tố tự nhiên và xã hội chi phối sự sống, sản xuất của con người như tài nguyên thiên nhiên, đất, nước và không khí ; ánh sáng ; công nghệ, kinh tế, chính trị, đạo đức, văn hoá, lịch sử và mĩ học.

          * Môi trường sống của con người bao gồm môi trường tự nhiên và  môi trường xã hội.

2. Mục tiêu giáo dục BVMT trong trường tiểu học.

   a. Mục tiêu :

          Giáo dục BVMT cho học sinh tiểu học nhằm :

 Làm cho học sinh bước đầu biết và hiểu :

 - Các thành phần môi trường : đất, nước, không khí, ánh sáng, động vật, thực vật và quan hệ giữa chúng.

 - Mối quan hệ giữa con người và các thành phần môi trường.

 - Ô nhiễm môi trường.

 - Biện pháp BVMT xung quanh ( nhà ở, trường, lớp học, thôn xóm, bản làng, phố phường…)

Học sinh bước đầu có khả năng :

  - Tham gia các hoạt động BVMT phù hợp với lứa tuổi ( trồng, chăm sóc cây ; làm cho môi trường xanh, sạch, đẹp).

  - Sống hoà hợp, gần gũi, thân thiện với tự nhiên.

  - Sống tiết kiệm, ngăn nắp, vệ sinh, chia sẻ, hợp tác.

  - Yêu quý thiên nhiên, gia đình, trường lớp, quê hương, đất nước.

  - Thân thiện với môi trường.

  - Quan tâm đến môi trường xung quanh.

 b.Tầm quan trọng của GDBVMT trong trường Tiểu học 

- Giáo dục BVMT nhằm làm cho các em hiểu rõ sự cần thiết phải BVMT, hình thành và phát triển ở các em thói quen, hành vi ứng xử văn minh, lịch sự và thân thiện với môi trường. Bồi dưỡng tình yêu thiên nhiên, những xúc cảm, xây dựng cái thiện và hình thành thói quen, kĩ năng sống BVMT cho các em.

Nội dung giáo dục BVMT trong trường tiểu học được lồng ghép, tích hợp trong các môn học và đưa vào nội dung hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ( GDNGLL) với khối lượng kiến thức phù hợp :

-  Môi trường xung quanh học sinh

-  Khái niệm về ô nhiễm môi trường.

-  Ý thức về BVMT.

-  Kĩ năng về BVMT trong cuộc sống và hoạt động.

-  Hình thành, phát triển và rèn luyện hành vi, thói quen, thái độ trong BVMT.

* Để thực hiện được mục tiêu, nội dung giáo dục BVMT trong trường tiểu học, trong điều kiện hiện nay, con đường tốt nhất là :

- Tích hợp, lồng ghép nội dung giáo dục BVMT qua các môn học.

- Đưa giáo dục BVMT trở thành một nội dung của hoạt động GDNGLL.

Phần 2 : TÍCH HỢP GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG   

                              MÔN TIẾNG VIỆT

 I. Mục tiêu,  mức độ, hình thức và phương pháp tích hợp.

  1. Mục tiêu

          Giáo dục BVMT qua môn Tiếng Việt ở cấp Tiểu học nhằm giúp HS :

- Hiểu biết về một số cảnh quan thiên nhiên, về cuộc sống gia đình, nhà trường và xã hội gần gũi với HS qua ngữ liệu dùng để dạy các kĩ năng đọc  (Học vần, Tập đọc), viết ( Chính tả, Tập làm văn) nghe, nói ( Kể chuyện).

 - Hình thành những thói quen, thái độ ứng xử đúng đắn và thân thiện với môi trường xung quanh.

 - Giáo dục lòng yêu quý, ý thức bảo vệ môi trường Xanh - Sạch - Đẹp qua các hành vi ứng xử cụ thể : bảo vệ cây xanh, giữ gìn vệ sinh môi trường và danh lam thắng cảnh của quê hương, đất nước ; bước đầu biết nhắc nhở mọi người bảo vệ môi trường để làm cho cuộc sống tốt đẹp.

* Mức độ :

Tích hợp, lồng ghép giáo dục BVMT vào mônTiếng Việt cấp Tiểu học có 3 mức độ : Mức độ Gd toàn phần, gd bộ phận và mức độ liên hệ.

 a. Mức độ giáo dục  toàn phần.

   Khi mục tiêu, nội dung của bài phù hợp hoàn toàn với mục tiêu, nội dung của giáo dục BVMT.

Ví dụ : Môn Tập đọc : Mẩu giấy vụn, Chim rừng Tây Nguyên Bông hoa Niềm Vui, Câu chuyện bó đũa, Hai anh em, Mùa xuân đến. Nội quy Đảo Khỉ.

Môn Tập làm văn : Tả ngắn về bốn mùa, Tả về một loài chim, Từ ngữ về cây cối

( Dạy tốt bài đó là đã làm tốt giáo dục bảo vệ môi trường, không phải là sự hô chốt khẩu hiệu cuối bài )

  b. Mức độ bộ phận

Khi chỉ có một bộ phận bài học có mục tiêu, nội dung phù hợp với giáo dục BVMT.( Lồng ghép chỉ có ở phần đó )

Ví dụ :

- Môn LT và Câu : Bài Từ ngữ về loài chim, chỉ GD ở bài tập 1.

- Môn Tập đọc : Bài Chiếc rễ đa tròn, GD qua việc làm của Bác Hồ.

- Môn Tập viết : Bài Chữ hoa Đ, GD các em khi hướng dẫn viết câu ứng dụng.

   c. Mức độ liên hệ.

Khi mục tiêu, nội dung của bài có điều kiện liên hệ một cách logic với nội dung giáo dục BVMT.  Lưu ý : Bài nào không liên hệ được tuỵệt đối không  liên hệ , gượng gạo để giáo dục môi trường . Phải hiểu giáo dục môi trường là một quá trình lâu dài.

Ví du :

- Môn Tập đọc : Bài Chuyện bốn mùa, qua vẻ đẹp của bốn mùa Xuân, Hạ, Thu, Đông để giáo dục các em ý thức bảo vệ môi trường.

- Môn Tập viết : Bài Chữ hoa O, qua câu ứng dụng Ong bay bướm lượn giáo dục các em liên hệ đến cảnh vật thiên nhiên.

 2. Phương thức tích hợp

    Căn cứ vào nội dung Chương trình, SGK và đặc thù giảng dạy môn Tiếng Việt ở Tiểu học, có thể tích hợp giáo dục BVMT theo hai phương thức sau:

Tích hợp trực tiếp và tích hợp gián tiếp .

- Phương thức 1 : Khai thác trực tiếp.

- Phương thức tích hợp trực tiếp là các bài có nội dung cụ thể về môi trường,        

  các bài tập đọc về chủ điểm thiên nhiên, những bài tập viết có câu nói về môi trường. ( Từ các bài dạy làm cho các em nảy sinh tình cảm đạo đức về môi trường )

- Đối với các bài học có nội dung trực tiếp về giáo dục BVMT ( các bài đọc nói về chủ điểm thiên nhiên, đất nước,..) GV giúp HS hiểu, cảm nhận được đầy đủ và sâu sắc nội dung bài học chính là góp phần giáo dục trẻ một cách tự nhiên về ý thức bảo vệ môi trường. Những hiểu biết về môi trường được HS tiếp nhận qua các bài văn, bài thơ sẽ in sâu vào tâm trí các em. Từ đó, các em sẽ có những chuyển biến về tư tưởng, tình cảm và có những hành động tự giác bảo vệ môi trường. Đây là điều kiện tốt nhất để nội dung giáo dục BVMT phát huy tác dụng đối với HS thông qua đặc thù của môn Tiếng Việt.

Ví dụ : -  Bài Tập đọc – Kể chuyện Mẩu giấy vụn

 Giáo dục ý thức giữ gìn vệ sinh môi trường lớp học luôn sạch đẹp

           - Tập viết chữ hoa Đ

Khi hướng dẫn tập viết câu ứng dụng : Đẹp trường đẹp lớp

Giáo dục ý thức giữ gìn trường lớp luôn sạch đẹp.

- Bài Tập đọc – KC Sáng kiến của bé Hà : GD ý thức quan tâm đến ông bà và những người thân trong gia đình.

- Tập làm văn Kể về người thân : Giáo dục tình cảm đẹp đẽ trong cuộc sống xã hội

- Tập đọc Mẹ : Sau khi hướng dẫn HS trả lời câu hỏi số 2 trong SGK : Mẹ làm gì để con ngủ ngon giấc ?, từ đó giúp các em trực tiếp cảm nhận được cuộc sống gia đình tràn đầy tình yêu thương của mẹ.

- Tập đọc Nội quy Đảo Khỉ : HS luyện đọc bài văn và tìm hiểu những điều cần thực hiện nội quy khi đến tham quan, du lịch tại Đảo Khỉ chính là được nâng cao về ý thức BVMT.

- Phương thức 2 : Khai thác gián tiếp.

(Là các bài không có nội dung trực tiếp nói về môi trường nhưng có nội dung gần gũi , có liên hệ đến môi trường )

          Đối với các bài học không trực tiếp nói về giáo dục BVMT nhưng nội dung có yếu tố gần gũi, có thể liên hệ với việc bảo vệ môi trường nhằm nâng cao ý thức cho HS, khi soạn giáo án, GV cần có ý thức “ tích hợp”, “ lồng ghép” bằng cách gợi mở vấn đề liên quan đến bảo vệ môi trường nhằm giáo dục HS theo định hướng về giáo dục BVMT. Phương thức này đòi hỏi GV phải nắm vững những kiến thức về giáo dục BVMT, có ý thức tìm tòi, suy nghĩ và sáng tạo để có cách liên hệ thích hợp. GV cũng cần xác định rõ: đây là yêu cầu “tích hợp” theo hướng liên tưởng và mở rộng, do vậy phải thật sự tự nhiên, hài hoà và có mức độ ; tránh khuynh hướng liên hệ lan man, “sa đà” hoặc gượng ép, khiên cưỡng, không phù hợp với đặc thù môn học.

Ví dụ : - Tập đọc Làm việc thật là vui : Sau khi HS được luyện đọc và tìm hiểu bài thì giáo viên có thể nêu thêm câu hỏi để HS liên hệ : Qua bài văn, em có nhận xét gì về cuộc sống xung quanh ta ? (Mọi vật, mọi người đều làm việc thật nhộn nhịp và vui vẻ.) Từ đó liên hệ ý thức BVMT : Đó là môi trường sống có ích đối với thiên nhiên và con người chúng ta.

-         Tập đọc Cây xoài của ông em : Kết hợp GDBVMT thông qua các câu hỏi 3 : Tại sao mẹ lại chọn những quả xoài to nhất bày lên bàn thờ ông ? Câu hỏi 4 : Tại sao bạn nhỏ cho rằng quả xoài cát nhà mình là món quà ngon nhất ? (GV nhấn mạnh : Bạn nhỏ nghĩ như vậy vì mỗi khi nhìn thứ quả đó, bạn lại nhớ ông. Nhờ có tình cảm đẹp đẽ với ông, bạn nhỏ thấy yêu quý cả sự vật trong môi trường đã gợi ra hình ảnh người thân.

-         - Chính tả Gió : GV giúp HS thấy được tính cách thật đáng yêu của nhân vật Gió (thích chơi thân với mọi nhà, cù khe khẽ anh mèo mướp, rủ đàn ong mật đến thăm hoa ; đưa những cánh diều bay bổng, ru cái ngủ đến la đà, thèm ăn quả, hết trèo cây bưởi lại trèo na). Từ đó thêm yêu quý môi trường thiên nhiên.

-         Tập viết Chữ hoa O : GV có thể gợi ý cho HS liên tưởng đến vẻ đẹp của thiên nhiên qua nội dung viết câu ứng dụng : Ong bay bướm lượn. (Hỏi : Câu văn gợi cho em nghĩ đến cảnh vật thiên nhiên như thế nào ?

II. Nội dung, địa chỉ, mức độ tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong môn Tiếng Việt.

* Phần gợi ý nội dung, địa chỉ và mức độ cụ thể đã được thể hiện rất rõ trong tài liệu GDBVMT của Bộ GD và ĐT. Tôi đã triển khai cho toàn tổ thực hiện trong quá trình soạn giảng để lồng ghép, tích hợp cho phù hợp với nội dung bài học như chuyên đề đã nêu.